Agent literacki to zawód mało znany na polskim rynku wydawniczym. Na Zachodzie jest popularny od dawna – tam większość wydawnictw współpracuje z autorami wyłącznie za pośrednictwem ich agentów. Jak w erze samowydawców rozwinie się współpraca autorów z wydawnictwami w Polsce? Przeczytaj, kim jest agent literacki w Polsce, jakie są jego obowiązki i co autorowi daje współpraca z agentem literackim.

Z tego artykułu dowiesz się:

• kim jest agent literacki;
• jakie są obowiązki agenta literackiego;
• jaki powinien być dobry agent literacki;
• czy warto nawiązać współpracę z agentem literackim;
• czy zawód agenta literackiego ma w Polsce przyszłość.

Kim jest agent literacki?

Zapewne niejednokrotnie słyszałaś/słyszałeś o aktorach czy piosenkarzach, którzy mówili o „swoim agencie”. Rola agenta literackiego jest dość podobna.

Agent literacki to profesjonalista, który reprezentuje pisarza i jego utwór lub utwory (albo spadkobierców, czyli właścicieli praw autorskich) w negocjacjach z wydawcami. Zadaniem agenta jest znalezienie dla danej książki odpowiedniego wydawnictwa oraz zapewnienie autorowi jak najlepszych warunków kontraktowych.

W tym miejscu należy rozróżnić agenta literackiego freelancera, reprezentującego autorów bezpośrednio w negocjacjach z wydawcami, oraz koagenta będącego przedstawicielem zagranicznych agencji i wydawnictw. W Polsce zdecydowanie dominuje ten drugi typ. Koagenci reprezentują zazwyczaj wiele rynków i rzadko pracują bezpośrednio z autorami. To właśnie koagentów zatrudniają agencje literackie.

Agencje literackie w Polsce nie reprezentują zagranicznych twórców bezpośrednio. Współpraca odbywa się zwykle przez zagraniczne agencje i wydawnictwa. Z tego też względu na targach koagenci spotykają się głównie ze swoimi klientami (wydawnictwami, agencjami) w celu omówienia katalogów i zapowiedzi książkowych na nadchodzący sezon.

Obowiązki agenta literackiego

Obowiązki agentów literackich są definiowane bardzo różnie. W przypadku zagranicznych twórców agencje są jedynie pośrednikiem między zagraniczną agencją a wydawnictwem w Polsce.

Nieco inaczej jest wtedy, gdy agencje reprezentują polskich autorów. W takim przypadku – poza finansowo-produkcyjnym aspektem udzielenia licencji – agenci zajmują się także doradztwem merytorycznym.

Na naszym rynku działają także agenci freelancerzy, którzy określają się mianem „przyjaciela pisarza”. Ich zadania znacznie wykraczają poza rolę pośrednika.

• Poszukiwanie wydawcy

Agent szuka wydawcy dla autora w Polsce i coraz częściej również za granicą. Przeprowadza aukcję, która ma na celu wyłonić najlepszą ofertę dla autora, oraz negocjuje warunki kontraktu (zaliczka, honoraria, okres trwania umowy, prawa zależne).

• Reprezentowanie autora

Agent jest przedstawicielem autora w negocjacjach nie tylko z wydawcami, lecz także z innymi podmiotami branży wydawniczej. Pilnuje procesu wydawniczego, by był on zgodny z założeniami twórcy (lub jego spadkobierców), np. rozmawia o zmianie tytułu czy pośredniczy w przygotowaniu okładki (choć zazwyczaj to wydawcy zastrzegają sobie prawo wyboru okładki i ilustracji, ale w umowie można zastrzec, że to autor ma ostatnie słowo w tej kwestii).

• Promocja książki

Agent musi odpowiednio wypromować i skutecznie sprzedać wydawnictwu wybrane dzieło. To on stara się o organizację spotkań autorskich, zabiega o wywiady z autorem czy doradza  twórcy, jak prowadzić media społecznościowe. Dba o wizerunek autora, np. może zasugerować zastosowanie image’u wyróżniającego pisarza w tłumie innych osób piszących w danym gatunku literackim albo też czasami tuszuje wpadki autora.

• Rozwiązywanie sporów

W razie konfliktów między autorem a wydawcą agent literacki występuje w roli mediatora – pomaga znaleźć rozwiązania, które sprzyjają interesom klienta.

• Pomoc w szlifowaniu tekstu

Agent z kompetencjami redaktorskimi jest w stanie doradzić autorowi w zakresie tematyki publikacji czy w kwestiach językowych i stylistycznych. Wie, jak uatrakcyjnić dzieło, by trafiało w gusta czytelnicze, co zwiększa szansę na podpisanie umowy z wydawnictwem.

• Wsparcie w rozwoju kariery

Agent literacki może pełnić funkcję doradcy, a nawet mentora – udziela porad dotyczących pisania, redakcji czy promocji książki. Ale nie tylko! Ważnym elementem współpracy agenta z autorem jest wsparcie psychiczne i duża dyspozycyjność (wspólne wyjazdy na spotkania autorskie, rozdania nagród itp.). Agent często dba o terminowość autora.

• Kreowanie trendów

Wybory i decyzje agentów literackich są w dużej mierze podyktowane trendami zagranicznymi i wynikami sprzedażowymi w innych krajach. Rynek polski na ogół podąża za światowymi tendencjami. I mimo że praca agentów pozostaje w cieniu, mają oni wpływ na kształtowanie się rynku książkowego i na to, co trafi ostatecznie na półki księgarń.

Dobry agent literacki. Czyli jaki?

Dobry agent powinien doskonale znać swoją branżę, jej uwarunkowania i specyfikę, aby pewnie poruszać się w środowisku wydawniczym i zdobywać umowy satysfakcjonujące autorów. Agent literacki reprezentuje interesy swoich klientów, dlatego musi cechować go profesjonalizm, co w praktyce oznacza m.in. dbałość o etykę zawodową, uczciwość i lojalność.

Agent literacki powinien znać się na sprzedaży i marketingu. Musi być dobrym handlowcem, który sprzeda wydawnictwu daną pozycję książkową. Kluczowe są również wysoko rozwinięte kompetencje miękkie, takie jak zdolności komunikacyjne i negocjacyjne oraz empatia i elastyczność w kontaktach międzyludzkich.

Agent musi się także odznaczać dużą odpornością psychiczną. Nierzadko mierzy się z niezadowoleniem i z nieporozumieniami, a przecież w sytuacjach konfliktowych wymaga się od niego skutecznych mediacji.

Agenci literaccy często wywodzą się ze środowiska wydawniczego – są na przykład byłymi redaktorami. To bardzo ważne, ponieważ dzięki takiemu doświadczeniu mają zwykle rozległe kontakty branżowe. Pozwalają one szybciej dotrzeć do większej liczby potencjalnych wydawców. W ramach pracy w agencji literackiej kontakty można nawiązać m.in. na targach książek, np. podczas The London Book Fair, Frankfurter Buchmesse czy na Międzynarodowych Targach Książki dla Dzieci w Bolonii.

Czy warto zatrudnić agenta literackiego?

To, czy autor będzie współpracować z agentem literackim, zależy w dużej mierze od indywidualnej kalkulacji kosztów i zysków pisarza. Najpierw jednak zadajmy sobie pytanie, ile zarabia agent literacki.

Oczywiście trudno to jednoznacznie określić. Inne będą wynagrodzenia pracowników agencji literackich, inne w przypadku agentów freelancerów. Także rodzajów rozliczeń może być wiele. Jeśli na przykład agent literacki staje się doradcą autora, motywuje go i współpracuje z nim podczas całego procesu powstawania książki, a następnie reprezentuje twórcę w kontaktach z podmiotami branży wydawniczej – prawdopodobnie wyceni swoje usługi kompleksowo. W przypadku, gdy jego rola ogranicza się do pozyskania jak najlepszego kontraktu, wynagrodzeniem będzie procent od sprzedaży.

Autor powinien przemyśleć, jaki zakres usług go interesuje w przypadku konkretnego utworu, a następnie omówić współpracę z wybranym agentem literackim, by uzyskać przynajmniej szacunkową wycenę. Na tej podstawie można ocenić opłacalność przedsięwzięcia.

Choć wydatek jest zwykle niemały, to współpraca z agentem literackim zapewnia autorowi ogromny komfort. Twórca może w skupieniu zająć się tym, na czym zna się najlepiej, czyli pisaniem. Trudno być przecież dobrym we wszystkim. I szkoda by było, gdyby przez kiepskie zdolności negocjacyjne – ale również nieznajomość stawek obowiązujących w branży, zapisów w umowach czy standardów przyjętych w zagranicznych agencjach – pisarz miał więcej stracić niż zaoszczędzić na współpracy z wydawnictwem.

Agent literacki w Polsce. Czy ten zawód ma przyszłość?

W Polsce zawód agenta literackiego dopiero się rozwija. Do niedawna na rodzimym rynku agenci działali w ramach agencji literackich i reprezentowali głównie zagranicznych twórców. Dziś sytuacja nieco się zmienia.

Coraz więcej autorów wydaje swoje pierwsze dzieła samodzielnie i po sukcesie rynkowym może szukać współprac z wydawnictwami. Również autor, którego debiut nie odniósł sukcesu, może szukać pomocy agenta.

W tym momencie na scenę wchodzą agenci freelancerzy. Dla wielu redaktorów o wysokich kompetencjach miękkich i zdolnościach negocjacyjnych może to być ciekawa ścieżka rozwoju kariery, natomiast dla autorów – sposób na zwiększenie efektywności pracy.

Ale… jak w każdym innym zawodzie, tak i w tym, codzienność nie jest usłana różami. Agenci freelancerzy muszą pracować z wieloma autorami, aby było to dla nich opłacalne. Muszą się również liczyć z tym, że twórcy, gdy osiągną sukces, mogą zrezygnować z usług agenta, przekonani, że wiedzą już, jak pracować bezpośrednio z wydawnictwem. Dlatego powiedzmy sobie szczerze: jest to zawód obarczony dużym ryzykiem i niepewnością.

Konsultacja merytoryczna: Martyna Kowalewska i Diana Hasooni-Abood z agencji Book/lab (literatura.com).